WIDZENIE OBUOCZNE - JAKA JEST DEFINICJA? JAK WAŻNA JEST WSPÓŁPRACA POMIĘDZY OCZAMI?
Widzenie obuoczne, czyli zdolność dostrzegania obrazów jednocześnie przez oboje oczu, stanowi fascynujący obszar w dziedzinie okulistyki i optometrii. To właśnie ta zdolność ujęcia dwóch perspektyw naraz pozwala nam na trójwymiarowe spostrzeganie otaczającego nas świata. Czy zdajesz sobie sprawę, jak ważne jest to zjawisko dla naszego codziennego funkcjonowania? BALANS obuoczny czyli RÓWNOWAGA MIĘDZY OCZAMI, to sytuacja gdy OCZY WSPÓŁPRACUJĄ ZE SOBĄ NA RÓWNI LUB PRAWIE NA RÓWNI, CZYLI OBRAZ PRZEKAZYWANY DO MÓZGU Z KAŻDEGO OKA OSOBNO SKŁADA SIĘ TAM W JEDNĄ CAŁOŚĆ. BALANS jest bardzo ważny dla rozwoju prawidłowego widzenia obuocznego, które powstaje w mózgu. Widzenie obuoczne i przestrzenne rozwija się już u pięciomiesięcznego malucha, gdy fiksacja zaczyna być obuoczna. W perspektywie okulistycznej, widzenie obuoczne to koordynacja pracy obu oczu, umożliwiająca nam jednoczesne skupienie na jednym punkcie. To, co dla nas wydaje się naturalne, to efekt harmonijnego działania mięśni oczu i ich zdolności do współpracy. Ale czy zastanawiałeś się, co może wpłynąć na tę złożoną synchronizację? To proces scalania INFORMACJI WZROKOWEJ na poziomie kory mózgowej, w której dochodzi do połączenia wrażeń wzrokowych pochodzących z obu oczu w jeden obraz o lepszej jakości zawierający więcej informacji, niż obraz pochodzący z jednego oka. Prawidłowe widzenie to widzenie obuoczne, które jest skoordynowaną czynnością obojga oczu w celu uzyskania pojedynczego wrażenia wzrokowego. W prawidłowych warunkach obraz przedmiotu, na który patrzymy powstaje w siatkówkach obojga oczu i dwie odrębne grupy bodźców nerwowych zostają przekazane do ośrodkowego układu nerwowego. W korze wzrokowej powstaje pojedyncze wrażenie wzrokowe. Prawidłowe obuoczne widzenie możliwe jest tylko wówczas, gdy ostrość wzroku jest dobra, a ustawienie i ruchomość gałek ocznych są prawidłowe. Optometria, zajmująca się badaniem wzroku i jego korekcją, bacznie przygląda się procesom widzenia obuocznego. Pytania, czy nosimy odpowiednie okulary, czy też nasza praca wymaga długotrwałego skupiania wzroku, nabierają tu znaczenia. Czy zastanawiasz się, jak te czynniki mogą wpływać na naszą zdolność do widzenia obuocznego? Wraz z postępem w dziedzinie okulistycznej i optometrii, coraz lepiej rozumiemy, jak skomplikowany i fascynujący jest ten aspekt naszego wzroku. Czy jesteś ciekaw, co jeszcze można odkryć w kontekście widzenia obuocznego?
MÓZG A WIDZENIE
Proces widzenia jest szeregiem złożonych i skomplikowanych chemicznie i biochemicznie przemian i procesów, których efektem jest stworzenie subiektywnych wrażeń wzrokowych odzwierciedlających położenie obiektu w przestrzeni wzrokowej, a końcowa interpretacja obrazu powstaje dzięki bardzo złożonej kaskadzie przetwarzania informacji wzrokowej na różnych poziomach (zaczynając od zmian energii świetlnej, zmiany przepuszczalności błon komórkowych, poprzez procesy przetwarzania sygnału na drodze wzrokowej, a kończąc na wyższych poziomach układu nerwowego obejmującego I- i II- rzędową korę wzrokową oraz pola wzrokowe wyższego rzędu. Jednoczesne przetwarzanie informacji z obu oczu = prawidłowe ustawienie gałek ocznych na wprost = dając w efekcie obraz trójwymiarowy, najlepszej jakości o najlepszym odwzorowaniu obserwowanego obiektu dzięki prawidłowemu widzeniu obuocznemu. Główna część odpowiedzialna za widzenie to kora mózgowa płatu potylicznego. Płat potyliczny kory mózgowej ograniczony przez tylne limity płatów ciemieniowego i skroniowego. Bierze udział w wzrokowej sensacji i przetwarzaniu. Jest w stanie przetworzyć i interpretować wszystko, co widzimy. Płat potyliczny analizuje aspekty, takie jak kształt, kolor i ruch oraz interpretuje i wyciąga wnioski na temat obrazów wizualnych. Różne części kory mózgowej odpowiedzialne są za różne procesy i ruchy oczu. Na każde oko przypada 6 mięśni okoruchowych.
W kwestie widzenia zaangażowanych jest wiele struktur, nie tylko kora wzrokowa związana z potylicą (gdzie mamy do czynienia z polami wzrokowymi, I-rzędową i II-rzędową korą wzrokową). Struktur mózgu związanych z prognozowaniem, przewidywaniem z wyzwalaniem sakkad/ruchami oczu skokowymi, fiksacją jest bardzo dużo, łącznie ze strukturami odpowiedzialnymi za integrację wzrokowo-przestrzenną i pamięć przestrzenną oraz wywoływanie wszystkich programów motorycznych – niezbędne do właściwego widzenia. Problem pojawia się wtedy, gdy na drodze przetwarzania czy interpretowania informacji wzrokowej będzie jakaś przeszkoda, lub nie będzie ona właściwa.
WIDZENIE OBUOCZNE A WYKONYWANE ZAWODY
Posiadanie widzenia obuocznego jest szczególnie niezbędne w zawodach, które wymagają precyzyjnego i trójwymiarowego spojrzenia. Niektóre z tych zawodów obejmują:
-
Piloci Lotnicy: W tej profesji zdolność do dokładnego oceniania odległości i przestrzeni jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia statków powietrznych.
-
Chirurdzy: Przy operacjach precyzja widzenia obuocznego jest niezwykle ważna, zwłaszcza przy mikrochirurgii.
-
Policjanci i Żołnierze: Podczas wykonywania zadań, które wymagają precyzyjnego postrzegania otoczenia, jak obserwacja i ocena sytuacji.
-
Pilotowanie Pojazdów Szynowych: W tym przypadku, widzenie obuoczeniowe jest kluczowe dla bezpiecznego prowadzenia pociągów czy tramwajów.
-
Sterowniczy Ruchu Lotniczego: Osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo i skoordynowane poruszanie się statków powietrznych na lotniskach.
W tych zawodach zdolność do widzenia obuocznego jest nie tylko istotna, ale także często wymagana w testach optometrycznych, aby zapewnić, że pracownicy posiadają odpowiednie umiejętności w zakresie percepcji przestrzennej i precyzyjnego widzenia. Pacjenci, którzy posiadają prawidłowe widzenie obuoczne posiadają:
• większą ostrość wzroku – od 20-30%, obuocznie powinna być wyższa niż jednoocznie zdolność do rozpoznawania szczegółów
• polepsza się pole widzenie o około 30%.
• wzrasta poczucie kontrastu (około 40%)
• pojawia się poczucie głębi (stereopsja), związane z jednoczesnym przetwarzaniem informacji wzrokowych z obu oczu, pod warunkiem, że obraz który pada na siatkówki jednego i drugiego oka przy prawidłowym widzeniu obuocznym jest takiej samej wielkości, podobnej jakości, z podobnymi szczegółami, tak aby mózg na poziomie kory mózgowej mógł scalić ten obraz i widzieć go jako jeden o lepszej jakości.
Widzenie obuoczne to skoordynowana czynność obojga oczu w celu otrzymania pojedynczego wrażenia wzrokowego – to jest najważniejsze! Operację można sobie (prawie) zawsze zrobić, ale wszystko opiera się o etap rozwoju i wykształcenia widzenia obuocznego. Do prawidłowego widzenia obuocznego potrzebna jest prawidłowa współpraca między siatkówkami obojga oczu (nie może być wady wzroku i różnowzrocznośći) oraz współpraca między mięśniami gałek ocznych (muszą dobrze pracować). Siatkówka stanowi złożony układ nerwowy zdolny do przemiany bodźca świetlnego w bodziec nerwowy i przesłanie go do korowego ośrodka wzrokowego w mózgu. Najważniejszym punktem na siatkówce skupiającym czopki (odpowiedzialne za widzenie barw), miejsce najwyraźniejszego widzenia na siatkówce jest dołeczek środkowy plamki żółtej. Anatomicznie i czynnościowo ma przewagę nad resztą siatkówki.
JAKIE SĄ CZYNNIKI, KTÓRE WARUNKUJĄ PRAWIDŁOWE WIDZENIE OBUOCZNE?
Czynniki warunkujące prawidłowe widzenie obuoczne to:
◆ prawidłowa budowa oczu
◆ prawidłowa refrakcja lub odpowiednio wyrównana wada wzroku (to jest najważniejsze - odpowiednia korekcja, odpowiednie skorygowanie układu optycznego oka)
◆ prawidłowe ustawienie oczu w oczodołach
◆ prawidłowa czynność mięśni gałkoruchowych
Do mechanizmów umożliwiających i utrzymujących widzenie obuoczne należą:
◆ Prawidłowa korespondencja siatkówkowa
◆ Fuzja – im silniejsza fuzja i im większe zakresy fuzji to oko rzadziej zezuje
Prawidłowa korespondencja siatkówkowa oznacza, że oboje oczu współpracuje ze sobą, przesyłając do mózgu zgodne obrazy, co pozwala na jedno, klarowne widzenie trójwymiarowe. Funkcjonowanie widzenia obuocznego polega na wspólnej pracy oczu w celu uzyskania jednego obrazu, umożliwiającego precyzyjne określenie głębokości i odległości przedmiotów. Korespondencja siatkówkowa to zdolność obu oczu do współpracy w celu utworzenia jednego, zintegrowanego obrazu. Obejmuje to skoordynowane działanie mięśni oczu i układu nerwowego, aby mózg odbierał jednolite informacje z obu siatkówek, umożliwiając widzenie trójwymiarowe. Fuzja w widzeniu obuocznym oznacza zdolność mózgu do łączenia dwóch oddzielnych obrazów otrzymywanych przez każde oko w jeden spójny obraz.
WIDZENIE DOSKONAŁE - 3 STOPNIE WIDZENIA OBUOCZNEGO
Wyróżnia się trzy bardzo istotne stopnie obuocznego widzenia, które musza być wykształcone (musi być jednoczesna percepcja, żeby zaszła fuzja, co jest niezbędne do uzyskania widzenia przestrzennego :
1. JEDNOCZESNA PERCEPCJA
2. FUZJA (SENSORYCZNA I MOTORYCZNA)
3. STEREOPSJA (WIDZENIE PRZESTRZENNE)
Jednoczesna percepcja to zdolność do postrzegania jednoczesnego (w jednym momencie) obrazów pochodzących z jednego i drugiego oka, a nie naprzemiennie. Obraz nie musi być taki sam dla jednego i drugiego oka. W przypadku zezów wrodzonych, we wczesnym okresie do 6 miesiąca życia jednoczesna percepcja nie jest możliwa. Jednoczesna percepcja jest warunkiem koniecznym, aby pacjent posiadał II stopień widzenia obuocznego. Fuzja – zdolności fuzyjne (ruchy skoniugowane – wersje/rozłączne – wergencje) , czyli zdolności do połączenia (scalania) obrazów ( obrazów o podobnej wielkości, jakości, wyrazistości i kształtu) (wrażeń wzrokowych) pochodzących z obu oczu w jeden wspólny obraz na poziomie kory mózgowej na miejscach korespondujących siatkówek (lub na obszarach Panuma) w celu osiągnięcia fuzji sensorycznejj - fuzja sensoryczna – proces złożenia („zlania”) na poziomie kory mózgowej w jeden obraz, zachodzi w centralnym układzie nerwowym, nie wymaga ruchów oczu (fuzja płaska = fuzja sensoryczna). Fuzja motoryczna – ruch gałek ocznych (w kierunku zrzutowania obrazów na punkty korespondujące), który ma doprowadzić do powstania obrazów na miejscach korespondujących siatkówek (lub na obszarach Panuma), w celu osiągniecia fuzji sensorycznej. Nie jest jednoznacznym, że jeśli pacjent będzie posiadał jednoczesną percepcję – to będzie też posiadał zdolności fuzyjne. W przypadku zezów, które pojawiają się w bardzo wczesnym okresie życia, w zezach wrodzonych (takich, które pojawiają się do 1 r.ż). może nie dojść do przetwarzania jednocześnie informacji z jednego i drugiego oka, a co za tym idzie zdolności do jednoczesnej percepcji mogą u takiej osoby nie występować, przez co nie zajdzie fuzja i nie będą występować dalsze procesy widzenia obuocznego. Fuzja dwóch obrazów jest złożonym procesem zależnym głównie od wzrokowej kory mózgowej. Stereopsja (widzenie przestrzenne, trójwymiarowe)– najwyższy stopień widzenia obuocznego. Zdolność do postrzegania głębi związana z widzeniem obuocznym. Proces psychiczny rekonstrukcji przestrzeni wizualnej, zachodzący w centralnym układzie wzrokowym. W procesie tym obserwowana przestrzeń nabiera charakteru trójwymiarowego (przestrzeń z głębią i trójwymiarowością). Związana jest oczywiście ze współpracą jednego i drugiego oka. Należy również pamiętać, że w układzie wzrokowym oprócz widzenia przestrzennego związanego z dwiema gałkami ocznymi/ i współdziałania oczu występują także czynniki jednooczne poczucia głębi, które związane są silnie z perspektywami dotyczącymi wielkości, oświetlenia i cieniowania, gradientu tła, interpozycji oraz perspektywy linearnej = te aspekty, których uczymy się od urodzenia poprzez bodźcowanie promieniami świetlnymi, poprzez doświadczenia wzrokowe – uczymy się tego, że przedmioty, które są dalej są mniejsze, że jeżeli coś nam zasłania obiekt, to jest on bliżej niż dalszy obiekt.
JAKIE CHOROBY MOGĄ POWODOWAĆ ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO?
O zaburzeniach widzenia obuocznego, możemy mówić w przypadku, gdy widzenie obuoczne uzyskiwane jest kosztem znaczącego wysiłku wzrokowego, jest nieprawidłowe bądź jest jego brak = we wszystkich typach zaburzeń widzenia obuocznego obserwuje się niewłaściwe funkcjonowanie układu wzrokowego sensoryczne i motoryczne. Choroby które mogą powodować zaburzenia współpracy pomiędzy oczami:
- cukrzyca (od podwójnego widzenia, po zaburzenia akomodacji , im bardziej niekontrolowana cukrzyca tym większe zaburzenia)
- warto odnotować nadciśnienie, które samo w sobie jako choroba nie wpływa mocno na widzenie obuoczne, ale już leki związane z nadciśnieniem tak (sterydowe, hormonalne, psychotropowe )
- stwardnienie rozsiane
- wszystko co związane z problemami neurologicznymi
- nerwica lękowa/ zaburzenia psychiczne (psychologiczno-psychiatryczne)
- zezy powypadkowe (nawet typowe uderzenie przednio-tylne w wypadkach samochodowych)
- przewlekle zapalenie zatok może generować porażenie mięśni zewnątrzgałkowych
- choroby hormonalne,
- wytrzeszcz który bardzo często generuje podwójne widzenie
- zmiany hormonalne w ciąży
Warto zapytać pacjenta o to, czy został urodzony o czasie, jaka była punktacja w skali, czy urodził się naturalnie/siłami natury. Warto dopytać o genetyczne uwarunkowania, czy występował jakiś czynnik genetyczny. Należy dopytać pacjenta na jakich odległościach występuje dany problem wzrokowy, np. zez jawny ujawnia się tylko patrząc na dal, a z bliska nie ma zeza i może być odwrotnie, może być nawet odległość pośrednia. Wzrok jest najsłabiej rozwiniętym zmysłem w momencie narodzin i bardzo intensywnie rozwija się w pierwszych miesiącach i latach naszego życia. Widzenie obuoczne kształtuje się do 2 r.ż - a jeśli zez i niedowidzenie powstaną w 3-4 roku życia dziecka to odpowiednią terapią wzrokową, korekcją, operacją (metodą dostosowaną do pacjenta) jesteśmy w stanie odwrócić zaburzenia, aby nie doszło do niedowidzenia. Natomiast jeśli do 2 r.ż powstanie zez, duża wada wzroku i nie powstało widzenie obuoczne to szansa na to ze ono powstanie jest znikoma.
