OKULARY RELAKSACYJNE - WSPIERAJĄCE AKOMODACJĘ, POZWALAJĄCE KOMFORTOWO KORZYSTAĆ Z ODLEGŁOŚCI CZYTANIA .... ALE CZY KAŻDY MOŻE JE NOSIĆ?
Na wstępie warto powiedzieć czym jest w ogóle ta nasza akomodacja ? Akomodacja to proces, który przez zmianę mocy optycznej naszej soczewki wewnątrz oka ogniskuje obraz siatkówkowy tak, aby uzyskać i utrzymać najlepszą jego rozdzielczość (jakość) w dołeczku plamki żółtej na naszej matrycy. I nie zagłębiając się w szczegóły mechanizmu procesu akomodacji, czasami ten proces nie zachodzi w naszym układzie prawidłowo. Może być to spowodowane spadkiem akomodacji wraz z wiekiem i koniecznością posiadania okularów do odległości bliskich i pośrednich - wtedy mówimy o tzw. prezbiopii. Ale są jeszcze inne powody takie jak nadmierna praca wzrokowa z bliska, stres, przyjmowane leki, które mogą powodować nadmierne spięcie naszej akomodacji, co utrudnia nam ostre widzenie na odległość daleką oraz powoduje dolegliwości w bliży wzrokowej takie jak: bóle głowy i oczu czy trudności z koncentracją. Do skompensowania niedomogi akomodacji przepisywane są okulary do odległości bliskiej o wartościach soczewki bardziej dodatniej niż korekcja do dali. Moc tych soczewek zależy od amplitudy akomodacji oraz od przewidywanej odległości, w której znajdują się oglądane przedmioty. Odpowiednio dopasowane okulary relaksacyjne z dodatkiem do czytania zapewnią komfort i ochronę osobom korzystającym przez długi czas z smartfonów, tabletów i komputerów. Gdy weźmiemy pod uwagę, jak często spoglądamy na cyfrowe ekrany i jak blisko na nie patrzymy, zrozumiałym jest jak to może wpływać na nasze oczy. Światło z ekranów cyfrowych przechodzi przez rogówkę oka i jest kierowane w kierunku siatkówki na tylnej części oka. Po dłuższym okresie korzystania z urządzeń elektronicznych, olśnienia z ekranu i bliska odległość oglądania mogą wpływać na nasz układ wzrokowy negatywnie. Średnio pięć godzin dziennie spędzamy patrząc w smartfony, tablety i telewizory. Natomiast na telefon zerkamy około 80 razy dziennie! Te liczby w przyszłości mogą oczywiście wzrosnąć. Małe czcionki liter oraz nieustanna zmiana ostrości w wyniku przenoszenia wzroku z przedmiotów bliskich na oddalone jest naprawdę nie lada wyzwaniem dla naszych oczu. Nawet w przypadku osób w wieku 30 lat i młodszych może to doprowadzić do cyfrowego zmęczenia wzroku - tzw. syndromu widzenia komputerowego (CVS). Soczewki relaksacyjne to idealne rozwiązanie, które umożliwia szybkie i wygodne przenoszenie wzroku dzięki oddzielnej strefie do bliży – bez względu na to, na co patrzymy. To doskonały wybór nie tylko do korzystania z urządzeń cyfrowych, ale każdej pracy wzrokowej w bliży.
Okulary z tzw. dodatkiem do czytania - czyli mocą bardziej dodatnią w dolnej części naszego szkła okularowego to rozwiązanie nie tylko dla osób, które po 40. r.ż potrzebują okularów do czytania. Kiedy jeszcze warto rozważyć tzw. addycję ? Przede wszystkim u pacjentów z osłabiona amplitudą i odpowiedzią akomodacji, a także u pacjentów, którzy mają oczy ustawione w kierunku nosa, gdy patrzą blisko (tzw. zez ukryty zbieżny - esoforia) i którzy posiadają wysoki ułamek AC/A. Wartość tego ułamka określa ilość pdptr konwergencji czyli to jak nasze oczy są w stanie prawidłowo zbiec się do środka/ skupić się na obserwowanym obiekcie w zależności od zmiany akomodacji - odległości na którą patrzymy. Konwergencja to równoczesne przywiedzenie gałek ocznych do wewnątrz, następujące przy spojrzeniu na bliski przedmiot. Dodatek do czytania poprawi amplitudę i odpowiedź akomodacji, czyli dokładność z jaką pacjent jest w stanie akomodować na daną odległość. Dodatek do czytania może zmniejszyć bądź wyelimować zeza ukrytego zbieżnego.
W przypadku nieprawidłowo działającego mechanizmu akomodacji możemy obserwować objawy, które głównie występują w trakcie aktywności wzrokowych w bliskich odległościach lub bezpośrednio po nich, takie jak bóle głowy, oczu, duże zmęczenie, rozmycie obrazu, trudności z dłuższym wysiłkiem wzrokowym, koncentracją oraz ezoforia, okresowa lub stała izotropia, ból w okolicy podstawy czaszki, szyi, barków, czyli w obszarze działania mięśnia czworobocznego, który jest w silnej funkcjonalnej korelacji nerwowo-mięśniowej z mięśniem rzęskowym utrzymującym soczewkę wewnątrzgałkową w oku. Jeśli doświadczasz dolegliwości takich jak: zamazane widzenie, bóle głowy, bóle oczu, senność/zmęczenie, brak rozumienia czytanego tekstu, wrażenie poruszania się tekstu lub unikasz pracy wzrokowej z bliska może mieć to związek z niedostateczną akomodacją lub nadmierną konwergencją. Wzrok nie jest w stanie prawidłowo dostosować ostrości widzenia do danej odległości patrzenia. Pacjent z niedostateczną akomodacją bardzo słabo wypada podczas badania sprawności akomodacji, gdy ma wyostrzyć czytany tekst patrząc przez soczewkę minusową. Nadmierna akomodacja rozpoznawana jest głównie u dzieci, młodzieży i młodych osób, szczególnie u krótkowidzów, z powodu konieczności długotrwałego zaangażowania konwergencji. Przyczyny są zazwyczaj związane z przeciążeniem układu wzrokowego, nieskorygowaną wadą wzroku (głównie nadwzrocznością), wysiłkiem wynikającym z kontroli zeza rozbieżnego okresowego, egzoforią, przepracowaniem czy zmęczeniem oraz niektórymi schorzeniami neurologicznymi. Główne dolegliwości pacjenta przy skurczu akomodacji to zaburzenia widzenia, przewlekłe bóle głowy i oczu. Przyczyną skurczu akomodacji najczęściej jest intensywna i długa praca wzrokowa z bliska (np. nauka przed egzaminem, praca jubilera lub zawodowe zdobienie paznokci). Badanie refrakcji często wykazuje pozorną krótkowzroczność. Konieczne jest porażenie akomodacji kroplami i ponowne badanie wzroku. Leczenie jest trudne, wymaga cierpliwości i zrozumienia problemu przez pacjenta. Polega na podawaniu kropli porażających akomodację przez dłuższy czas (zwykle kilka tygodni), stosowaniu okularów lub soczewek kontaktowych w przypadku nadwzroczności oraz unikaniu długich okresów pracy wzrokowej z bliska. Przewlekłe bóle głowy mogą też być spowodowane przez: niewykrytą i nieskorygowaną nadwzroczność lub astygmatyzm, zbyt silną korekcję krótkowzroczności, zbyt silne okulary do pracy z bliska w starczowzroczności oraz nieprawidłowy rozstaw szkieł w okularach. Badanie wzroku jest w stanie wykazać występowanie ewentualnych zaburzeń widzenia obuocznego czy zaburzeń akomodacji mogących być przyczyną problemów w nauce/pracy, zmęczenia wzrokowego, problemów z koncentracją i utrzymywaniem uwagi. Jeśli chodzi o krótkowzroczność - soczewki relaksacyjne z dodatkiem tzw. funkcjonalnym - spełniają rolę hamowania progresji krótkowzroczności w połączeniu z innymi metodami oraz wsparcie bliskich odległości przy skutkach ubocznych działania atropiny niskostężeniowej, mającej zahamować nadmierny wzrost długości gałki ocznej u dzieci. Istotne w przypadku krótkowzroczności są rozważania, czy lepiej przy hamowaniu rosnącego minusa zastosować u dziecka okulary progresywne, dwuogniskowe z widocznym segmentem do czytania czy relaksacyjne? To zależy! Jeśli dziecko z krótkowzrocznością ma prawidłowe widzenie obuoczne tzn, prawe i lewe oko współpracują ze sobą w sposób skoordynowany, prawidłowy i akomodacja działa adekwatnie do wieku lub gdy ma krótkowzroczność i zeza ukrytego rozbieżnego to zaleca się dobór soczewek dwuogniskowych lub z pryzmatem bazą do nosa podczas korzystania z odległości bliskich. Soczewki progresywne zaleca się dzieciom krótkowzrocznym z esoforią lub tzw. lagiem akomodacyjnym. Dobór odpowiedniej wartości addycji określa specjalista w trakcie przeprowadzania badania wzroku uwzględniając wiele parametrów naszego narządu wzroku, w zależności od rodzaju zaburzenia i celu terapeutycznego. Ocena akomodacji u dzieci, młodzieży, a także dorosłych powinna stanowić jeden z aspektów standardowego postępowania diagnostycznego ze względu na częstość występowania zaburzeń z nią związanych, obecność przeciążeń wzrokowych w tym okresie i konsekwencje niepodjęcia we właściwym momencie odpowiedniej terapii. Jeśli zastosowanie dodatku do czytania nie daje poprawy funkcji wzrokowych należy rozważyć terapię widzenia. Do najczęściej spotykanych zaburzeń akomodacji u dzieci możemy zaliczyć niedomogę akomodacji i jej obniżoną sprawność. Są one najczęstszą przyczyną występowania objawów astenopijnych u dzieci w wieku szkolnym. Właściwa diagnostyka zaburzeń akomodacji jest bardzo ważna szczególnie u pacjentów w wieku przedszkolnym i szkolnym ze względu na specyfikę pracy wzrokowej, która w tym czasie głównie skupia się na bliskich odległościach, co w znacznym stopniu może się przyczyniać do powstawania trudności edukacyjnych.
Niezwykle istotna przy badaniu potrzeb wzrokowych pacjenta i określeniu rodzaju okularów ze wsparciem akomodacji jest odległość dopasowana do odległości pracy pacjenta. Zmiana odległości może spowodować zmianę w odpowiedzi akomodacji. Pacjenci z Naszych Gabinetów wychodzą z pełną instrukcją i nauką korzystania z przepisanej korekcji w odpowiedniej odległości. To jak będą wykonane nasze szkła w wybranej przez nas oprawie korekcyjnej to kolejny bardzo ważny czynnik wpływający na komfort użytkowania okularów relaksacyjnych. Inną wysokość montażu stosuje się dla dzieci w wieku poniżej 5 r.ż, inną dla 7 latka czy dziecka powyżej 8 roku życia. U dorosłych cechy antropometryczne oraz zachowania wzrokowe mają bardzo duży wpływ na parametry techniczne wykonania okularów. Ale podstawę doboru konstrukcji relaksacyjnej stanowi pełne badanie naszych oczu uwzględniające widzenie obuoczne. Soczewki okularowe pozwalają nam ostro widzieć i mają też efekt percepcyjny, który może wpłynąć negatywnie i pozytywnie na wzrok. Jak każde inne, tak i okulary relaksacyjne wymagają odpowiedniego czasu do adaptacji. W zależności od mocy korekcji czas adaptacji może wynosić od kilku minut do kilku dni. Początkowo użytkownik może odczuwać istnienie tzw. obszarów brzegowych, czyli takich poprzez które widać nieco mniej wyraźnie, jednak po chwili czasu ten efekt ustępuje.
Pandemia zakażeń SARS-CoV-2 przeniosła nas w cyfrową przestrzeń, która stała się dla nas najważniejszym narzędziem łączącym ze światem, aktywnościami zawodowymi, nauką, kulturą i bliskimi. Rzeczywistość zmieniła się na naszych oczach – i to dosłownie! Wraz z wydłużaniem czasu pracy przy komputerze coraz częściej możemy zaobserwować dolegliwości, które nie występowały w przypadku pracy z tekstem drukowanym. Zespół objawów związanych z pracą wzrokową do bliży przy JKmonitorze został określony jako syndrom widzenia komputerowego (CVS – computer vision syndrome). Praca wzrokowa do bliży związana z monitorem nie ogranicza się obecnie tylko do komputerów, ale obejmuje również tablety czy smartfony, które dzięki swojej mobilności mogą być zabierane w dowolne miejsce i tym samym wydłużać sumaryczny czas korzystania z urządzeń elektronicznych. Tymczasem wyniki badań wskazują, że nawet 90% użytkowników doświadcza różnego rodzaju dolegliwości związanych bezpośrednio z długą pracą przy komputerze, a ryzyko ich wystąpienia wzrasta szczególnie u osób, które spędzają ponad 4 godziny dziennie, wpatrując się w monitor. Objawy pozaoczne to bóle głowy, karku, barków i pleców. Bóle głowy mogą stanowić objaw astenopijny, czyli być wynikiem nieskorygowanej lub źle skorygowanej wady refakcji bądź zeza. Wiele osób ma niewielkie zaburzenia wzrokowe, takie jak niedomoga akomodacji czy upośledzone widzenie obuoczne, które nie wpływają na codzienne funkcjonowanie, ale mogą powodować dolegliwości w przypadku wymagających zadań wzrokowych. Z kolei bóle pleców czy karku wynikają najczęściej z nieprawidłowej pozycji przy komputerze (z powodu jego nieergonomicznego ustawienia), przyjmowanej w celu zapewnienia sobie jak najlepszej jakości obrazu na siatkówce. Do objawów związanych z powierzchnią oka zaliczamy dolegliwości o charakterze zespołu suchego oka, takie jak nadmierne łzawienie oczu, uczucie piasku pod powiekami, pieczenie oczu, ból oczu, przekrwienie spojówek lub nietolerancja soczewek kontaktowych, które dotychczas były dobrze tolerowane przez pacjenta. Ich powodem jest nadmierne wysychanie rogówki, które jest wynikiem względnie szerokiej szpary powiekowej oraz zmniejszonej częstości lub niepełnego mrugania. Zaburzenia akomodacji (zmniejszenie jej zakresu i szybkości) oraz konwergencji (oddalenie jej punktu bliży) pojawiają się najczęściej pod koniec dnia pracy i zwykle mają charakter przejściowy – ustępują po dłuższym odpoczynku od pracy wzrokowej. Jednakże wraz ze zwiększaniem się liczby miesięcy i lat spędzonych przed monitorem dolegliwości mogą pojawiać się po krótszym czasie od rozpoczęcia pracy przy komputerze i cechować się większym nasileniem. Ponadto wiele osób ma niewielkie zaburzenia akomodacji lub widzenia obuocznego, które w codziennym funkcjonowaniu nie stanowią problemu, ale mogą stać się przyczyną dyskomfortu pacjenta w przypadku przedłużonej pracy przy komputerze. Wysiłek akomodacyjny związany z pracą do bliży jest niewątpliwym czynnikiem rozwoju i progresji krótkowzroczności. Teraz bardziej niż kiedykolwiek wcześniej cyfrowy świat będzie uczestnikiem naszego życia. Mądre korzystanie z urządzeń z cyfrowymi ekranami jest kluczem do ochrony naszego wzroku. Długotrwała i nieprawidłowa praca przed monitorem może wywoływać wiele dolegliwości. U osób z zespołem suchego oka objawy mogą być istotnie nasilone, mogą pojawić się zarazem nowe oznaki, u wielu, a można rzec nawet, że u każdego z nas, cyfrowy świat będzie indukować zaburzenia powierzchni oka.
Aleksandra Kuczyńska
Optometrysta
NO21213