SOCZEWKI KONTAKTOWE U DZIECI I MŁODZIEŻY - DLACZEGO JEST TO TEMAT KONTROWERSYJNY? CZY MOJE DZIECKO MOŻE NOSIĆ SOCZEWKI KONTAKTOWE ZAMIAST OKULARÓW?
Czy wiesz, że dzięki postępowi biotechnologii soczewki kontaktowe znalazły zastosowanie w różnych dziedzinach okulistyki, optometrii i optyki? Od wielu lat to popularna metoda korekcji wad refrakcji, a także materiał opatrunkowy w terapii erozji, po urazach, a nawet nośnik leków. Soczewki kontaktowe, obok powszechnie stosowanych okularów, są coraz częściej używanym narzędziem korekcji optycznej wad wzroku nie tylko u pacjentów dorosłych, lecz również u dzieci. Głównym walorem soczewek jest efekt estetyczny. Czy wiesz, że według badań opublikowanych na stronie www.medicalnewstoday.com soczewki kontaktowe znacząco poprawiają jakość życia i samoocenę zarówno u starszych, jak i młodszych dzieci (8-12 lat)? Około 95% badanych dzieci i młodzieży preferowało soczewki kontaktowe podczas aktywności fizycznej, uznając je za korzystne dla osiągania lepszych wyników sportowych. Czy wiesz, że w przypadku bezsoczewkowości, zarówno jedno- jak i obuocznej, zwłaszcza pooperacyjnej, soczewki kontaktowe mogą być bezpiecznie stosowane nawet u niemowląt? Soczewki kontaktowe przepisywane są jednak najczęściej ze wskazań lekarskich obejmujących różne wady refrakcji, takie jak: wysoka krótkowzroczność lub dalekowzroczność, bezsoczewkowość (szczególnie u niemowląt i dzieci poniżej 2 roku życia), różnowzroczność znacznego stopnia, niedowidzenie, a także ze względów kosmetycznych. Z roku na rok procent dzieci obarczonych myopią (krótkowzrocznością) stale wzrasta i można już mówić o epidemii krótkowzroczności. Badania Kovin Naidoo z Brian Holden Institute mówią, że do 2050 roku na świecie może być nawet 5 miliardów ludzi z krótkowzrocznością z czego miliard z wysoką myopią, mogącą prowadzić do znaczącej utraty widzenia. Geneza tego zjawiska jest wieloczynnikowa. Część naukowców uważa, że wzrost krótkowzroczności ma związek z trybem życia, czyli wielogodzinnym użytkowaniem telefonów komórkowych, tabletów i komputerów oraz brakiem aktywności fizycznej i ograniczonym uprawianiem sportu na świeżym powietrzu. Inni twierdzą, że to dziedziczenie jest najważniejszym czynnikiem warunkującym występowanie młodzieńczej krótkowzroczności. Potwierdzają to badania opublikowane w Ophthalmic & Physiological Optics. Według autorów ryzyko krótkowzroczności u dziecka jest dwa razy większe gdy jeden z rodziców ma taka wadę, a gdy oboje - to zwiększa się ono nawet do ośmiu razy. Co ważne, ryzyko wzrasta wraz z wielkością wady wzroku rodziców. To, że nie można dopuścić do niedowidzenia z powodu nieskorygowanej wady wzroku jest oczywiste. Dyskusje toczące się od kilku lat dotyczą sposobu tej korekcji. Chociaż noszenie soczewek kontaktowych jest coraz to powszechniejsze i pożądane przez dzieci i młodzież, to spory sceptycyzm wykazują zarówno rodzice jak i wielu okulistów. Dlatego tak ważne jest przedstawianie obiektywnych danych potwierdzających zarówno bezpieczeństwo jak i zalety noszenia „kontaktów”. Bo niestety dzieci zmuszane do noszenia okularów często nie noszą ich wcale, a postęp wady może być wtedy wręcz galopujący. Niektórzy lekarze ustalają sztywne granice wiekowe dla soczewek kontaktowych, inni wolą indywidualną ocenę. Według okulistów i optometrystów brytyjskich soczewki to najbardziej optymalna metoda korekcji zarówno krótkowzroczności jak i nadwzroczności oraz astygmatyzmu u dzieci już od 8 roku życia. Ale i młodszy wiek nie jest przeciwwskazaniem, jeśli dziecko jest zmotywowane. Ale aby się przekonać czy soczewki są dla niego odpowiednie, należy ocenić, jak radzi sobie mały pacjent z codziennymi obowiązkami i czy ma nawyki higieniczne. Zalecenia u wszystkich małych pacjentów są bardzo ścisłe - regularne przerwy od patrzenia na ekrany telefonów i komputerów,a wręcz ograniczenie tego czasu , nawilżanie oczu 3 x dziennie, suplementacja doustna, ćwiczenia oczu i ich relaksacja. A dzieci zadowolone z soczewek kontaktowych same starają się tego przestrzegać. A jeśli robi to dobrze, to prawdopodobnie jest doskonałym kandydatem do noszenia soczewek. Według najnowszych badań, nie ma konieczności aby z założeniem soczewek czekać na ustabilizowanie się wady wzroku. Przy częstych i regularnych wizytach kontrolnych parametry kolejnych szkieł kontaktowych mogą być dostosowywane do zmian wady refrakcji. A co ważne – istnieją doniesienia na temat możliwości zatrzymania postępu wady wzroku u dzieci noszących soczewki, co jest aspektem według mnie bardzo bardzo ważnym. Praktycznie nie ma tygodnia abym nie sięgała po soczewki kontaktowe u kolejnego dziecka. Pacjentów nieletnich w szkłach kontaktowych mam obecnie pod kontrolą naprawdę wielu i mogę z całą stanowczością stwierdzić, że jest to właściwy wybór korekcji nawet u dzieci poniżej 10 roku życia. Soczewki kontaktowe funkcjonują jako bariera oddzielająca oko pacjenta od otoczenia, a ze względu na swój charakter ciała obcego, wpływają na fizjologię oka. W związku z tym, decyzja o korzystaniu z soczewek wymaga skrupulatnego wywiadu, dokładnego badania okulistycznego oraz rozważenia wszystkich aspektów, zarówno korzyści, jak i potencjalnych zagrożeń. Użycie soczewek powinno być rezultatem świadomej decyzji, podejmowanej we współpracy pomiędzy okulistą/optometrystą a pacjentem, uwzględniającej indywidualne potrzeby i warunki zdrowotne.
CZY MOJE DZIECKO NIE JEST ZA MAŁE NA SOCZEWKI KONTAKTOWE? CZY SOCZEWKI BĘDĄ DLA MOJEGO DZIECKA BEZPIECZNE?
Czy wiesz, że najlepszym okresem w życiu dziecka do rozważenia stosowania soczewek kontaktowych jest wiek szkolny? To właśnie wtedy, gdy poziom dojrzałości i odpowiedzialności młodych pacjentów staje się wystarczający, aby przestrzegać zasad higieny niezbędnych do bezpiecznego używania soczewek. Czy istnieje jednoznaczny wiek, od którego warto zacząć rozważać soczewki kontaktowe dla dzieci? W literaturze nie ma jednoznacznej odpowiedzi, więc przy doborze soczewek należy uwzględniać indywidualne cechy dziecka, jak również okoliczności związane z chęcią lub koniecznością noszenia soczewek, na przykład aktywne uprawianie sportu. Szeroki wybór materiałów pozwala na bardzo indywidualny dobór soczewki kontaktowej. W zależności od wieku, rodzaju pracy, stylu życia lub chorób towarzyszących można wybrać rodzaj dopasowany do wymagań pacjenta. Najważniejszym czynnikiem warunkującym bezpieczeństwo jest bardzo dokładne badanie okulistyczne, właściwa kwalifikacja oraz edukacja użytkownika. Istnieje wiele powodów, dla których soczewki kontaktowe są korzystne dla dzieci, a profil bezpieczeństwa jest wysoki. Istnieje wiele powodów, dla których soczewki kontaktowe są korzystne dla dzieci. W ostatnich latach nastąpił ogromny postęp w zakresie syntezy nowych materiałów do produkcji soczewek kontaktowych, umożliwiając dynamiczny rozwój kontaktologii. Materiał wykorzystywany do produkcji soczewek musi spełniać bardzo rygorystyczne wymagania, a jednocześnie zapewniać komfort użytkowania oraz odporność na warunki atmosferyczne. Po pierwsze, dla dzieci z krótkowzrocznością, soczewki kontaktowe stanowią najbardziej skuteczną i powszechnie dostępną strategię kontroli krótkowzroczności. Ostatnia dekada przyniosła ogromny wzrost publikacji badawczych dotyczących kontroli krótkowzroczności, zwłaszcza w dziedzinie miękkich soczewek kontaktowych (CL). Przepuszczalność tlenu (przypomnijmy: jednostką jest Dk) to istotna właściwość materiału, opisująca ilość tlenu, która dyfunduje przez materiał. Im wyższa jest wartość, tym wyższa transmisja tlenu przez soczewkę. Przepuszczalność tlenu jest funkcją grubości (t), kształtu i mocy soczewki. Stąd tak ważne jest profesjonalne dopasowanie materiału oraz rozmiaru soczewki do cech anatomii oka pacjenta i jego warunków fukcjonowania na co dzień. Większość użytkowników soczewek kontaktowych po zdjęciu czyści je i przechowuje w odpowiednim pojemniku – i ponownie zakłada (np. następnego dnia). Zadaniem systemów pielęgnacyjnych jest usuwanie osadów oraz mikroorganizmów z powierzchni soczewki. Najbardziej wygodne w stosowaniu są płyny wielofunkcyjne, ale systemy pielęgnacyjne mogą różnić się składem. Bardzo istotne jest, aby przestrzegać zaleceń dotyczących pielęgnacji soczewek oraz stosować się do zaleceń producenta zestawów do dezynfekcji. Rodzice dzieci korzystających z soczewek kontaktowych powinni być świadomi możliwych powikłań związanych z ich używaniem. Czynniki ryzyka można sklasyfikować jako modyfikowalne, takie jak sposób noszenia, odpowiednia higiena czy rodzaj soczewek, oraz niemodyfikowalne, obejmujące elementy jak wiek, płeć czy predyspozycje genetyczne. Warto zwrócić uwagę na istotne aspekty, które mogą wpłynąć na bezpieczeństwo i skuteczność noszenia soczewek kontaktowych, uwzględniając jednocześnie zarówno czynniki podlegające kontroli użytkownika, jak i te, które są niezmienne. Od czasu wprowadzenia soczewek silikonowo-hydrożelowych, rzadziej obserwuje się zmiany spowodowane niedotlenieniem. Indywidualne zapotrzebowanie rogówki na tlen może być zróżnicowane u różnych użytkowników. Rogówka pobiera tlen z filmu łzowego, jednak u osób korzystających z soczewek kontaktowych cyrkulacja tego gazu może ulec zmianie, co może prowadzić do nieprawidłowego unaczynienia rogówki. Badania wykazały, że mniejsza przepuszczalność tlenu związana jest z większym ryzykiem infekcyjnego zapalenia rogówki, zwane również mikrobiologicznym keratitis (MK). Osoby najbardziej narażone na to ryzyko to ci, którzy nie zdejmują soczewek kontaktowych na noc, lekceważą higienę oraz używają ich podczas pływania. Mechaniczne oddziaływanie soczewek na powierzchnię rogówki może powodować mikrouszkodzenia nabłonka, które z kolei umożliwiają przedostanie się patogenów. Szacuje się, że stosowanie soczewek kontaktowych w nocy może prowadzić do rozwoju infekcyjnego zapalenia rogówki u jednej na pięćset osób. Warto pamiętać, że pojemniki do przechowywania soczewek także mogą stanowić źródło mikroorganizmów patogennych. Dlatego też, dbałość o higienę, regularne zdejmowanie soczewek na noc i stosowanie się do zaleceń specjalisty są kluczowe dla minimalizacji ryzyka powikłań i bezpieczeństwa stosowania niezależnie od wieku. Czy zdajesz sobie sprawę, że według najnowszych danych, przy regularnych kontrolach okulistycznych lub optometrycznych, możliwe jest dostosowywanie parametrów soczewek kontaktowych do zmian, które zachodzą w oczach dziecka? Warto rozważyć fakt, że korzystanie z soczewek może przynieść korzyści nie tylko estetyczne, ale także funkcjonalne i wpłynąć pozytywnie na aktywność fizyczną oraz samopoczucie dziecka.
JAKIE SĄ ZASTOSOWANIA TERAPEUTYCZNE SOCZEWEK KONTAKTOWYCH U DZIECI?
Ogromne zróżnicowanie soczewek kontaktowych, zarówno pod względem kształtu, wielkości, jak i parametrów fizykochemicznych, pozwala je stosować w coraz większym zakresie. Soczewki kontaktowe znajdują zastosowanie już w grupie dzieci najmłodszych, kilkumiesięcznych, jak to się dzieje po operacjach chirurgicznych zaćmy wrodzonej. Bezsoczewkowość (aphakia) pooperacyjna – jedno- lub obuoczna – jest głównym wskazaniem do stałego stosowania soczewek twardych o wysokiej przepuszczalności gazów (RGP) oraz wprowadzania intensywnej rehabilitacji wzrokowej. Sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową (IOL) wprowadza się do oka zazwyczaj po kilku latach od pierwotnej operacji ze względu na zmiany wartości optycznej krzywizn gałki ocznej i ośrodków optycznych na skutek działania różnych czynników rozwojowych u dziecka, takich jak wzrost osiowy gałki ocznej, zmiany w krzywiznach rogówki, zmiany wielkości soczewki własnej oraz wartości refrakcji oka. Korekcja bezsoczewkowości u dzieci po operacji zaćmy przy użyciu soczewek kontaktowych stanowi skuteczną metodę wspierającą rehabilitację narządu wzroku oraz prewencję niedowidzenia, zwłaszcza gdy wszczepienie soczewki wewnątrzgałkowej jest opóźnione. Ważne jest, aby mieć na uwadze, że w pierwszych dwóch latach życia parametry gałki ocznej ulegają dynamicznym zmianom, co wymaga dostosowywania parametrów soczewki kontaktowej. Wybór pomiędzy soczewką miękką a sztywną może różnić się w zależności od praktyk klinicznych obowiązujących w danym kraju. Obydwie metody posiadają swoje zalety i wady, a ostateczny wybór powinien być wynikiem dokładnej analizy stanu narządu wzroku dziecka oraz możliwości korekcyjnych. W szczególności istotne jest uwzględnienie indywidualnych potrzeb i odpowiedzi oka na daną metodę korekcji. W przypadku dzieci, dla których konieczne jest uniknięcie wszczepienia soczewki wewnątrzgałkowej, korekcja przy użyciu soczewek kontaktowych może być wartościową opcją, wspierającą rozwój zdolności wzrokowych. Soczewki terapeutyczne, stosowane w celach leczniczych, pełnią kluczową rolę w procesie gojenia ubytków nabłonka rogówki, a także znacząco redukują dolegliwości bólowe pacjentów. Przyjęto, że ich użytkowanie w trybie ciągłym jest preferowane, aby minimalizować konieczność manipulacji oraz ograniczyć potencjalne drażnienie przedniej powierzchni oka. Zastosowanie terapeutyczne może być również wykorzystane w soczewkach z dodatkiem barwników. Miękkie soczewki z czarną, nieprzezierną źrenicą są stosowane u dzieci w terapii niedowidzenia. W przypadku bielma rogówki lub aniridii (wrodzony brak tęczówki) można zastosować protetyczne soczewki z rysunkiem tęczówki. Soczewki z niebieskim filtrem medycznym dają poprawę komfortu widzenia u chorych z padaczką światłoczułą. Aplikacja soczewek z filtrem czerwonym pozwala zmniejszyć światłowstręt u osób z dystrofiami siatkówki lub achromatopsją.
ZASTOSOWANIE SOCZEWEK KONTAKTOWYCH U DZIECI Z NIEDOWIDZENIEM
Czy wiesz, że niedowidzenie może mieć różne przyczyny, ale jednym z najczęstszych powodów stosowania soczewek kontaktowych w jednym, słabszym oku jest niewystarczające wyrównanie lub brak korekcji różnowzroczności, zwanej także anizometropią? Anizometropia - czyli różna wada w obydwu oczach występuje, gdy różnica wartości optycznej między oczami wynosi więcej niż 3,0 dioptrie sferyczne (Dsph) lub więcej niż 1,5 dioptrii cylindrycznych astygmatyzmu. Czy zdajesz sobie sprawę, że brak zdolności do połączenia ze sobą obrazów z obu oczu, zwanej fuzją, może prowadzić do widzenia podwójnego i wykluczenia z procesu widzenia oka słabiej widzącego? Typowym leczeniem niedowidzenia u dzieci są opatrunki przysłaniające lub obturacyjne, ale są one często odbierane przez dzieci jako nieestetyczne i społecznie nieakceptowalne. Soczewki kontaktowe obturacyjne mogą być skuteczną alternatywą w przypadku niechęci dzieci do tradycyjnych metod leczenia niedowidzenia. Czy wiesz, że istnieją dwa typy soczewek kontaktowych obturacyjnych? Pierwszy typ, stosowany przy niskiej i średniej amblyopii (niedowidzeniu), to soczewki o dużej mocy plusowej, które osłabiają oko lepiej widzące, wyrównując ostrość widzenia między obiema oczami zgodnie z metodą penalizacji. Taki proces może prowadzić do stopniowej poprawy ostrości widzenia przez wytwarzanie fiksacji centralnej. Drugi typ soczewek kontaktowych obturacyjnych może być stosowany przy większym niedowidzeniu, posiadając nieprzezroczystą źrenicę oraz kolorowy rysunek tęczówki na obwodzie. Kolor takich soczewek można dostosować do rzeczywistego koloru tęczówki dziecka, minimalizując ich widoczność dla otoczenia.
CZY U DZIECI Z WYSOKIMI WADAMI WZROKU LEPSZYM ROZWIĄZANIEM SĄ SOCZEWKI KONTAKTOWE ?
Dzieci, które posiadają wysokie wady wzroku, takie jak anizometropia powyżej 3,0 dioptrii, i pacjenci z jednostronną bezsoczewkowością to idealni kandydaci do stosowania soczewek kontaktowych. Wysoka różnowzroczność nie odpowiada dobrze na korekcję okularową z powodu anizeikonii (różnej wielkości obrazów powstających w mózgu) i tzw. efektu pryzmatycznego. Okulary korekcyjne przy wysokich wartościach anizeikonii prowadzą do dwojenia obrazu i przy dużej różnicy w powiększaniu obrazów siatkówkowych fuzja tych obrazów nie jest możliwa, co prowadzi do utraty widzenia obuocznego. Soczewki kontaktowe minimalizują różnice w powiększaniu obrazów siatkówkowych. Wysoki astygmatyzm stanowi kolejne zastosowanie soczewek kontaktowych, zwłaszcza w przypadku konieczności korygowania astygmatyzmu skośnego. W tym kontekście istotne jest wybieranie korekcji dla tej wady wzroku, która może być osiągnięta za pomocą soczewki torycznej miękkiej lub soczewki indywidualnej dostosowanej na zamówienie. Dzieci z wysoką nadwzrocznością (z dużymi plusami) niechętnie noszą okulary ze względu na ograniczone pole widzenia, rozproszenie i rozmywanie obrazu na obwodzie soczewki okularowej oraz związaną z tym męczliwość. Soczewki minimalizują wyżej wymienione efekty i normalizują obraz siatkówkowy. Wysoka krótkowzroczność to kolejne wskazanie do noszenia soczewek kontaktowych, które w tym wypadku zmniejszają efekt minimalizacji obrazu siatkówkowego, poprawiają znacznie ostrość i pole widzenia. Nie występuje też efekt pryzmatyczny. W przypadku dzieci, zwłaszcza małych, należy pamiętać o zwiększonym wysiłku akomodacyjnym i konwergencyjnym, który może się nasilać wraz ze wzrostem wady refrakcji. Dzieci i młodzież z wysokimi wadami wzroku doświadczają nie tylko trudności psychofizyczneJ, ale także zmagają się z kompleksami estetycznymi związanymi z noszeniem okularów. Okulary, choć niezbędne do ciągłej korekcji refrakcji w przypadku wysokich wad wzroku, ograniczają ich aktywność fizyczną i sportową. W takich sytuacjach soczewki kontaktowe stają się wyborem o znacznych zaletach, oferując wygodę noszenia, brak ograniczeń w polu widzenia oraz przekazywanie rzeczywistego obrazu, co różni się od efektu okularowego, gdzie obraz może być pomniejszony lub powiększony w zależności od korekcji refrakcji. W przypadku wysokich wad wzroku, szczególnie gdy zalecana jest stała korekcja refrakcji za pomocą soczewek okularowych lub soczewek kontaktowych, a dzieci i młodzież często wybierają soczewki kontaktowe z uwagi na ich liczne zalety. Noszenie okularów może nie tylko wpływać na ograniczenia w aktywności fizycznej, ale również wywoływać kompleksy estetyczne związane z wyglądem. Wysoka nadwzroczność, gdy pozostaje nieskorygowana, niesie ze sobą ryzyko rozwoju zez refrakcyjnego oraz oczopląsu. Dlatego stała korekcja soczewkowa staje się nie tylko wyborem praktycznym, ale również terapeutycznym, mając korzystny wpływ nie tylko na prawidłowe ustawienie gałek ocznych, ale także na poprawę zdolności widzenia.
Aleksandra Kuczyńska
Optometrysta
NO21213